I. Giới thiệu về cuốn sách và tác giả:
Cuốn sách “The Toyota Economic System: How Leaders Create True Prosperity Through Financial Congruency, Dignity of Work, and Environmental Stewardship” (Tạm dịch: Hệ thống kinh tế Toyota: Cách các nhà lãnh đạo tạo ra sự thịnh vượng thực sự thông qua sự nhất quán về tài chính, phẩm giá trong công việc và quản lý môi trường) do tác giả Olivier Larue chắp bút, được xuất bản lần đầu năm 2023.
Tác giả Olivier Larue là một chuyên gia tư vấn cấp cao và chủ tịch của Ydatum, Inc., công ty hợp tác với các tập đoàn lớn và quỹ đầu tư tư nhân trong việc thiết kế và quản lý hoạt động. Với hơn 30 năm kinh nghiệm thực tiễn về Hệ thống Sản xuất Toyota (TPS), Larue từng làm việc tại Trung tâm Hỗ trợ Nhà cung cấp Toyota ở Bắc Mỹ (TSSC), Bộ phận Tư vấn Quản lý Hoạt động ở Nhật Bản (OMCD), và New United Motor Manufacturing (NUMMI).
Ông đã dẫn dắt nhiều tổ chức, từ các công ty Fortune 500 đến các doanh nghiệp nhỏ, đạt được tiết kiệm hơn hai tỷ đô la thông qua việc áp dụng TPS.
Sách phân tích TPS không chỉ như một hệ thống sản xuất mà còn như một hệ thống kinh tế toàn diện, có thể xem như một khoa học thay vì chỉ là kỹ thuật dựa trên công cụ. Theo Larue, TPS giải quyết các thách thức kinh tế, xã hội và môi trường bằng cách loại bỏ các mâu thuẫn tồn tại từ lâu, như phân tích chi phí lợi ích đơn giản hoặc đánh đổi giữa các yếu tố. TPS thách thức mô hình cũ dựa trên kinh tế quy mô và hiệu suất tài sản cá nhân cực đoan, thay vào đó mang lại sự hài hòa giữa lợi nhuận, dòng tiền, sáng tạo con người và bảo vệ môi trường.
II. Triết lý và mục tiêu của TPS như một hệ thống kinh tế
Tác giả trình bày TPS qua 3 yếu tố chính: triết lý, kỹ thuật và quản lý, được minh họa qua mô hình “ngôi nhà TPS”. Mái nhà đại diện cho mục tiêu như chất lượng cao nhất, chi phí thấp nhất và thời gian giao hàng ngắn nhất. Các trụ cột là phương pháp kỹ thuật như Just-in-Time và Jidoka, trong khi nền tảng là phương pháp quản lý như Kaizen và phát triển chuyên gia.
Tác giả nhấn mạnh TPS xuất phát từ sự không hài lòng của Toyota với các phân tích chi phí lợi ích truyền thống. TPS theo đuổi hiệu suất tổng thể thay vì hiệu suất cá nhân, dẫn đến sự hài hòa giữa các yếu tố từng xung đột. Ví dụ:
- Về mặt tài chính, TPS tạo sự nhất quán giữa báo cáo lợi nhuận và báo cáo dòng tiền bằng cách tập trung vào hiệu suất tổng thể.
- Về mặt xã hội, nó hòa giải bản chất sáng tạo của con người với yêu cầu công việc công nghiệp lặp lại bằng cách tái giới thiệu tinh thần thủ công.
- Về kinh tế, TPS giảm xung đột giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường bằng cách loại bỏ sự không đồng đều, quá tải và lãng phí, thay vì chỉ đuổi theo kinh tế quy mô.
Larue lập luận rằng các đổi mới này mang lợi ích tài chính cho doanh nghiệp, lợi ích xã hội cho người lao động, và lợi ích kinh tế môi trường cho xã hội rộng lớn hơn. Mỗi lợi ích hỗ trợ lẫn nhau, tạo ra hiệu suất thực sự có thể đo lường và lặp lại, đáng để biến thành một ngành khoa học áp dụng rộng rãi.
III. Đổi mới kỹ thuật: Sự nhất quán giữa lợi nhuận và dòng tiền
Phần này khám phá cách TPS hòa giải báo cáo tài chính thu nhập và dòng tiền. Larue chỉ ra rằng hệ thống sản xuất hàng loạt truyền thống có mâu thuẫn nội tại, như sản xuất theo lô lớn để giảm chi phí nhưng lại xung đột với chất lượng và thời gian giao hàng. TPS giải quyết bằng 2 trụ cột Jidoka (dừng và thông báo) và Just-in-Time (tạo ra dòng chảy liên tục và hệ thống kéo).
Jidoka được chia thành hai phần chính. Phần đầu tiên là dừng và thông báo, tập trung vào việc phát hiện vấn đề sớm để xây dựng chất lượng ngay từ quy trình. Ví dụ, qua các công cụ như poka-yoke để ngăn lỗi xảy ra hoặc Andon để báo hiệu dừng chuyền khi có bất thường, giúp ổn định hoạt động và giảm lãng phí lao động, máy móc, nguyên liệu. Phần thứ hai là tách biệt công việc con người khỏi máy móc, đảm bảo con người tập trung vào nhiệm vụ tạo giá trị cao hơn thay vì lặp lại máy móc. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến báo cáo thu nhập bằng cách giảm chi phí sản xuất, vì chất lượng tốt hơn nghĩa là ít sửa chữa hơn và hiệu suất cao hơn.
Just-in-Time lại nhấn mạnh vào việc sản xuất đúng lúc, đúng số lượng cần thiết. Nó bao gồm dòng chảy liên tục để loại bỏ ùn tắc giữa các quy trình, bám sát vào takt time dựa trên nhu cầu khách hàng để tính toán nguồn lực chính xác, và hệ thống kéo để chỉ sản xuất khi có tín hiệu từ khách hàng. Dòng chảy liên tục giúp giảm lead time và hàng tồn kho, từ đó tối ưu hóa dòng tiền bằng cách giải phóng vốn tồn đọng.
Heijunka (Bình chuẩn hóa công việc) và Công việc tiêu chuẩn hóa (Standardized Work) bổ trợ cho hai cột trụ trên. Heijunka sắp xếp lịch sản xuất để tránh biến động lớn, giúp tính toán nguồn lực ổn định hơn. Công việc tiêu chuẩn hóa định nghĩa thứ tự hoạt động, takt time và lượng hàng tồn trong quy trình. Tất cả cùng tạo nên sự nhất quán tài chính, với lợi nhuận từ báo cáo thu nhập được hỗ trợ bởi dòng tiền dương từ hoạt động hiệu quả.
IV. Đổi mới quản lý: Phẩm giá trong công việc và phát triển con người
Hệ thống TPS xây dựng quản lý như một quá trình đào tạo liên tục, giúp mỗi người lao động dần trở thành chuyên gia trong lĩnh vực của mình. Quản lý bắt đầu từ việc nhận diện rõ ràng tình trạng hiện tại so với điều kiện lý tưởng, gọi là “true north”, tức hướng đi hoàn hảo với các mục tiêu như zero defect, mọi hoạt động đều tạo giá trị (100% Value-added activities), và sản xuất theo từng đơn vị dựa trên nhu cầu thực tế. Từ đó, nhân viên học cách thực hiện công việc dưới sự hướng dẫn trực tiếp, sau dần tự chịu trách nhiệm và cải thiện qua quan sát thực tế tại chỗ.
Quá trình này nuôi dưỡng sáng tạo bằng cách trao quyền cho mọi người tham gia giải quyết vấn đề hàng ngày. Nhân viên không chỉ lặp lại nhiệm vụ mà còn dự đoán rủi ro, dừng quy trình khi cần để khắc phục ngay lập tức. Kết quả là họ cảm nhận giá trị bản thân tăng lên vì công việc trở thành nơi thể hiện kỹ năng thủ công hiện đại, kết hợp giữa lặp lại chính xác và cải tiến sáng tạo. Mọi người làm việc nhóm trong không gian sắp xếp hình chữ U, tạo điều kiện để có thể luân chuyển và xử lý nhiều quy trình để tránh nhàm chán và tăng tính linh hoạt.
Kaizen xuất hiện như phương pháp khoa học để thúc đẩy thay đổi theo chu kỳ PDCA: lập kế hoạch bằng cách quan sát kỹ lưỡng tình trạng thực tế, đưa giả thuyết dựa trên dữ liệu giác quan, thử nghiệm để kiểm chứng, rồi áp dụng thay đổi nếu thành công. Quan sát (Gemba) đóng vai trò nền tảng, đòi hỏi sử dụng mọi giác quan để nắm bắt nguyên nhân gốc rễ tại thực tế hiện trường thay vì dựa vào các báo cáo gián tiếp. Nhân viên được khuyến khích chia sẻ thất bại như một bài học, từ đó xây dựng văn hóa học hỏi tập thể.
Qua đó, TPS biến tổ chức thành phòng thí nghiệm phân tán, mọi cấp bậc nhân viên đều là “nhà khoa học” trong phạm vi công việc của họ. Phát triển con người xảy ra tự nhiên qua thực hành hàng ngày, những người giám sát đóng vai trò là người thầy hướng dẫn, giúp làm rõ những yếu tố vô hình thành cụ thể. Văn hóa này đảm bảo mục tiêu nhất quán, cho phép sáng kiến cá nhân nảy sinh trong một khuôn khổ chung và dẫn đến hiệu suất tổng thể bền vững.
V. Quản lý môi trường và sự thịnh vượng bền vững
TPS hòa giải tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường bằng cách loại bỏ lãng phí thay vì chỉ dựa vào quy mô kinh tế. Hệ thống sản xuất hàng loạt theo hệ thống đẩy (Push system) phụ thuộc vào tăng trưởng liên tục, dẫn đến ô nhiễm và lãng phí tài nguyên. Ngược lại, TPS là hệ thống kéo (Pull system) theo nhu cầu khách hàng, giảm sự không đồng đều và quá tải, mang lại tự do khỏi phụ thuộc tăng trưởng kinh tế.
Lợi ích môi trường được liên kết với lợi ích kinh tế: giảm lãng phí tài nguyên tốt cho môi trường và tạo sự hài hòa giữa thịnh vượng kinh tế và quản lý môi trường. TPS mang lợi ích cho mọi bên, từ nhà cung cấp đến khách hàng bằng cách tạo ra giá trị thực sự thay vì dịch chuyển chi phí.
VI. Kết luận
Qua cuốn sách, tác giả Olivier Larue đã trình bày TPS như một hệ thống kinh tế mang lại thịnh vượng thực sự bằng cách hòa giải các mâu thuẫn tài chính, con người và môi trường. Các ví dụ thực tế và phân tích chi tiết từ kinh nghiệm của tác giả làm rõ cách TPS áp dụng không chỉ trong sản xuất mà còn trong các khía cạnh kinh tế rộng lớn hơn. Cuốn sách là tài liệu quý cho những ai muốn hiểu sâu TPS như một khoa học, với lợi ích đo lường được cho doanh nghiệp và xã hội.